محمد بن هندوشاه نخجوانى
38
صحاح الفرس ( فارسى )
فصل جيم « 1 » جلب : نامستور بود « 2 » ( و عرب « فاجر » گويد . ) « 3 » فصل خاء « 4 » خوشاب « 5 » : مطر او تازه ( و سيراب ) باشد « 6 » ( و استعمال آن غالبا در صفت در و مرواريد كنند . ناصر خسرو گفت : [ بيت ] پارهء خون بود اول كه شود نافهء مشك * قطرهء آب بود ز اول لؤلؤ خوشاب ) « 7 » و امير معزى گفت : [ بيت ] ز انديشهء ستايش تو خاطر ز مى « 8 » * همچون صدف شدست پر از لؤلؤ خوشاب ( و نصرة الدين « 9 » شرفشاه گفت : [ بيت ] در خوشاب قطرهاى از جرعهء مى است * در كام جام قطرهء در خوشابخواه ) « 10 » فصل زاء « 11 » زكاب : بفتح زاى معجم « 12 » « حبر » « 13 » باشد كه « 14 » فارسيان « 15 » ( آن را ) مركب « 16 » گويند . بهرامى « 17 » گفت : بيت « 18 » جز تلخ و تيره آب نديدم در آن « 19 » زمين * حقا كه هيچ باز ندانستم از زكاب زهاب : آبى « 20 » باشد كه از سنگ يا از زمين برآيد ( اندك ) و بسيار « 21 » و عرب آن را « نضاحه » « 22 » گويد . ابو شكور گفت : بيت سوى رود با كاروانى « 23 » كشن « 24 » * زهابى « 25 » به دو اندرو سهمگن « 26 » زيب : نيكويى و ملاحت باشد . رودكى گفت : بيت ديدى تو ريژو « 27 » كام به دو اندرون بسى * با كودكان مطرب بودى بفر و زيب « 28 » فصل سين « 29 » سيماب : جيوه « 30 » باشد اعنى « 31 » زيبق . فردوسى گفت : بيت دل دو مبارز ميان دو صف * چو مفلوج سيماب « 32 » گيرد به كف فصل شين « 33 » شبتاب : كرمكى است خرد « 34 » سبز رنگ ( بشب ) « 35 » چون آتش نمايد و او را « چراغله « 36 » » نيز گويند . رودكى گفت : بيت شب زمستان بود و كپى سرد يافت * كرمكى شبتاب ناگاهى بتافت
--> ( 1 ) - ك : عنوان را ندارد ( 2 ) - ك : باشد ( 3 ) - داخل دو هلال از « ك » ( 4 ) - ك : عنوان را ندارد ( 5 ) - ك : « خوشاب - تازه باشد و عرب جديد گويند » ( 6 ) - د : بود ( 7 ) - داخل دو هلال از « د » ( 8 ) - د : دهو ( 9 ) - د : نصير الدين ( رجوع بلغت تاب ) ( 10 ) - داخل دو هلال فقط در « د » آمده است / ك : شواهد را ندارد ( 11 ) - ك : عنوان را ندارد ( 12 ) - ط : اراى / د : راى معجمه ( 13 ) - ط : جبر / د : خبر / ك : حر ( 14 ) - د : از « كه » تا « بهرامى » ندارد ( 15 ) - ط : فارسى ( 16 ) - ط : مداد ( 17 ) - ك : بهرام ( 18 ) - ك : « جز آب تلخ و تيره نديدم در آن زمين » ( 19 ) - د : بدان ( 20 ) - د : آب ( 21 ) - ك : « اندك و بسيار » ندارد ( 22 ) - ك : نصاحه ( 23 ) - د : باركار كاروان ( 24 ) - ط : كشش ( 25 ) - د : زهاب ( 26 ) - د : سهلك ( 27 ) - ط : زير ( 28 ) - د : زيبب ( 29 ) - ك : عنوان را ندارد ( 30 ) - د : جلوه ( 31 ) - نسخه « د » از اين كلمه « اعنى » ببعد را ندارد و يك صفحه و نيم از كتاب پس از آن سفيد است و صفحهء بعد از معنى لغت « لخچ » با اين عبارت شروع مىشود : « سياه باشد كه صباغان دارند » رجوع شود به لغت « لخچ » از باب پنجم ( باب چيم ) در اين كتاب . بنابراين از اين ببعد تا لغت « لخچ » ناچار مطالب كتاب منحصر مىشود به آنچه فقط در نسخهء « ط » و « ك » مضبوط است . ( 32 ) - ك : سيماب مفلوج ( 33 ) - ك : عنوان را ندارد ( 34 ) - ك : خورد ( 35 ) - ك : پشت ( 36 ) - ك : جزاغله ا / لف 24 » : چراغينه )